چکامه هایی(شعرهایی) در زمینه های گوناگون

 

دراین بخش چکامه هایی بدون واژه های بیگانه در زمینه های خوی(اخلاق) وفرهنگ آورده می شود.

فرهنگ

بی آزاری  و سودمندی  گزین 

چنین است فرهنگ و آیین ودین

ز دانا بپرسید   پس    دادگر

که فرهنگ بهتر بود یا   گهر

چنین داد  پاسخ  بدو  رهنمون

که فرهنگ باشد ز گوهر فزون

 (فردوسی)

خرد

فردوسی چکامه سرای نامورايران زمين درباره ی خردچنين سروده است :

بنام خداوند جان و   خرد        کزين برترانديشه برنگذرد

خرد افسر شهرياران بود        خرد  زيور نامداران  بود

 

دانش

فردوسی چکامه سرای نامورايران زمين درباره ی دانش چنين سروده است :

توانا بود  هر که دانا  بود                       ز   دانش    دل  پير برنا بود

مردمان بخرد اندر هرزمان                       راه دانش را به هر گونه زبان

گرد کردند و گرامی داشتند                       تابه سنگ اندر همی بنگاشتند

دانش اندر دل چراغ روشن است                وزهمه بد برتن تو جوشن است

فردوسی

 

آزمودگی و ورزیدگی

(تجربه و تمرین)

یکی داستان  دارم از  روزگار                   که  هر جای دارم همی یادگار

سگ کار دیده   بگیرد  پلنگ                     ز روبه رمد شیر نادیده جنگ

 

 

نیکوکاری

کسانی   که    بد   را      پسنديده اند

ندانم   ز  خوبی    چه   بد    ديده اند

 

سد بار بدی کردی و ديدی تو برش را

نيکي چه بدی داشت که يک بارنکردی

 

بی آزاری وسودمندی گزین                     که اینست راه خرد ، راه دین

بی آزاری وسودمندی گزین                     چنین است فرهنگ و آیین ودین

زیزدان و ازما بر آن کس درود                که ازداد ومهرش بود تار وپود

اگر دادگر باشی ای   شهریار                 به گیتی   بمانی یکی   یادگار

چو می بینی كه نابینا و چاه است              اگـر خـامـوش بنشینـی گنـاه است

 

به هرجا   ناتوان     ديدی    توان باش

به  سود  مردم  خامش      زبان  باش

ستمکش   را    اگر   ديدی     برآشوب

ستمگر را   چو   مشتی    بردهان   باش

زمانی    در      هوای   خويش    بودی

کمی  هم  در هوای  اين   و    آن  باش

نگر     تا      نيازی   به  بيداد    دست

نگردانی      ايران   آباد      ،      پست

ز   رنج ديگران  هرکس  بود      شاد

نشايد    بر    او    نام   آدم       نهاد

دل  خویش  گر  دور   داری  ز   کین

مهان   و     کهانت        کنند  آفرین

 

 

 

همه  نیکویی  ماند   و    مردمی

جوانمردی    و خوبی   و خرمی

بيا  تا   جهان را   ببد    نسپريم

به  کوشش  همه  دست نيکی بريم

نباشد    همی    نيک  و بد پايدار

همان   به که نيکي    بود يادگار

همان  گنج  و  دينار  و کاخ  بلند

نخواهد بُدن   مر ترا     سودمند

سخن  ماند  از  تو   همی  يادگار

سخن را چنین   خوارمايه   مدار

فريدون   فرخ      فرشته   نبود

ز مشک و ز امبر   سرشته نبود

به داد  و دهش  يافت  آن نيکويي

تو داد  و  دهش کن فريدون تويي

(فردوسی)

(درچکامه بالا واژه ی «امبر»جايگزين واژه ی تازی آن شده است.)

 

پند ارستو به اسکندر

بپرهیز و تن را به یزدان سپار

به گیتی جز از تخم نیکی مکار

ز مادر همه مرگ را زاده ایم

به بیچارگی تن    بدو داده ایم

نه هرکس که شد پادشاهی ببرد

برفت و بزرگی کسی را   سپرد

بپرهیز وخون بزرگان مریز

که نفرین بود برتو تارستخیز

که تخت کیان چون تو بسیاردید

نخواهد   همی با کسی آرمید

هر آنگه که گویی رسیدم بجای

نباید ز گیتی   مرا     رهنمای

چنان دان که نادان ترین کس تویی

اگر   پند   دانندگان         نشنوی

زخاکیم   و  هم خاک  را زاده ایم

به  بیچارگی  تن  به  او  داده ایم

اگر  نیک  باشی     بماندت    نام

بتخت   کیی    بر  بوی     شادکام

وگر بد   کنی  جز بدی  ندروی

شبی در  جهان   شادمان    نغنوی

به نیکی   بود   شاه را  دسترس

به بد  روز نیکی  نجسته است کس