جستارهایی از دستورزبان

 

    پیشگفتار

 مانک(معنی) واژه ی «دستور»- واژه ی «دستور» به مانک «قاعده» یا «قواعد و مقررات» است. از اینرو از دیرباز دانشی را که در آن در باره ی قواعد ومقررات زبان سخن گفته می شود،«دستور زبان» نامیده اند. این مانک در واژه های «دستورکار» یا«دستورالعمل» هم بکار برده شده است.هرچند این واژه بجای «فرمان» هم بکار رفته است ولی به نگر می رسد شوند (علت) کاربرد واژه ی «دستور» به مانک «فرمان» این باشد که در زمان های گذشته فرمان پادشاهان و فرمانروایان مانند قانون و مقررات بوده است و می بایستی همه آن را پاس می داشتند. کسی که برخلاف فرمان پادشاه یا فرمانروا کاری می کرده مانند کسی که کاری برخلاف مقررات انجام می داده کیفر می شده است.از اینرو بجای «فرمان» واژه ی «دستور» بکار برده شده است.باری این جستار با پروا(توجه) به مانک «دستور» به نگر (نظر) نگارنده رسیده است وبرای اینکه مانک واژه ی «دستور» به یاد بماند،دراینجا هم نوشته شد،ولی شاید پژوهش نتیجه ی دیگری بدهد.به هرروی شوند آن هرچه باشد،نگارنده پیشنهاد می کند که از این پس واژه ی «دستور» تنها به جای «قاعده» یا«قانون و مقررات» بکار برده شود وبجای «فرمان» بکار نرود. باری برای جایگزین واژه ی «قانون» ،واژه های «دات» و«آسا» هم هستند که اگر بخواهیم دو واژه ی «قاعده» و «قانون» را ناهمسان بدانیم وهر دوی آنها را با یک واژه جایگزین نکنیم، بهتر است «قاعده» را با «دستور» و «قانون» را با «دات» یا «آسا» جایگزین کنیم.

 آماج- آماج نگارنده از نوشتن این بخش ،برداشتن گامی در راستای پاکسازی و بهسازی زبان است.یکی از بدترین دشواری های زبان کنونی کاربرد دستور زبان تازی (اربی) در این زبان است.این لغزش بزرگ نیاکان ما ،مایه ی بسیاری از دشواری های کنونی زبان گردیده است.زیرا زبان هم مانند بسیاری از بخش های دیگرزندگی ،با گذشت زمان نیاز به دگرگونی هایی داردبا پیدایش چیزهای تازه و کارهای تازه ،سخنانی تازه هم باید گفته شود.اگر دستور زبان پارسی (یا دری یا کابلی یا تاجیکی یا هر نام دیگری که شاید در جا های گوناگون بر آن گذاشته باشند) پاس داشته شود ، واژه های تازه به آسانی با بهره گیری از آن دستور زبان ساخته می شود وکمبود واژه ها زدوده می شود.ولی اگر دستور زبان آموخته نشود یا پاس داشته نشود و فراموش گردد،یا واژه های تازه ساخته نمی شوند و زبان ناتوان می ماند ویا اینکه به ناچار از واژه های بیگانه بهره گرفته می شود که در این جاور(حالت) هم زبان آسیب می بیند. افزون بر آن یادگیری دستور زبان  سود دیگری هم دارد و آن اینکه دریافت چم(مفهوم) و مانک واژه ها آسانتر و روشن تر خواهد شد. ازاینرو درنگر است که بخش هایی از دستور زبان که در کار واژه سازی و بهسازی و پاکسازی زبان کارایی بیشتری دارند،دراینجا یادآوری گردند.