( انگارش(ریاضی

- هَمار(شُمار- حساب)

- درست نويسی شماره ها

شماره هايي که باوات «ص»نوشته می شده اند، در پارسی با «س»نوشته می شوندوآن هابه گزاره ی زيرهستند:

 

   

شماره ای

واتی

0 سفر
60 شست
100 سد
300 سیسد
400 چهارسد
500 پانسد
600 ششسد
700 هفتسد
800 هشتسد
900 نهسد

 

 

- پيکرها

هريک ازشماره های 1تا9 يک پيکرهستند.شماره های 1تا9رايک پيکری وشماره های 10تا99 رادوپيکری گويند.شماره های 100 تا999سه پيکری هستندو...

درشماره ی سه پيکری وبزرگتر،ازسوی راست پيکر نخست را يکان ،پيکردوم رادهگان وپيکر سوم راسدگان می نامند.برای نمونه درشماره ی 708پيکر8 رايکان ،سفررادهگان وپيکر 7را سدگان نامند.

- شماره های تک وجفت

شماره هايي که بر2بخش پذيرندجفت وشماره هايي که بر2 بخش پذيرنيستند تک ناميده می شوند. شماره هايک درميان تک وجفت هستند.

- چهارکاربُنی هَمار(چهار عمل اصلی حساب)

رَمَن

رَمَنِ سدوسيسدمی شودچارسد   :                

400=100+300

نشانه ی رَمَن (+)راچليپاگويند.

 

بخش

ششسدبخش برده برابراست باشست :  

         60=10÷600

 

کاهش

شست ازهشتسدوشست می شودهشتسد :  

800=60-860

بس شماری

63=7*9

نه هفت تامی شودشست وسه

زَنِشِ نه درهفت می شود شست وسه

نه درهفت می شودشست وسه

چهار کار یادشده (رمن،کاهش،بخش و بس شماری) را چهار کار بُنی شمار(یا چهارکار بنی هَمار) نامند.

- پچازِزَد

- پچاز(پيچاز)

ریخت زیر را پچاز(یاپیچاز) نامند:

        پچاز
         
         
         
         
         
         
         

 

 

 پچازِ زَد

 

                   
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10
2 4 6 8 10 12 14 16 18 20
3 6 9 12 15 18 21 24 27 30
4 8 12 16 20 24 28 32 36 40
5 10 15 20 25 30 35 40 45 50
6 12 18 24 30 36 42 48 54 60
7 15 21 28 35 42 49 56 63 70
8 16 24 32 40 48 56 64 72 80
9 18 27 36 45 54 63 72 81 90
10 20 30 40 50 60 70 80 90 100

 

 

 

 

-          اندوزه

آنچه را که درپايان يک کارانگارشی بدست می آيد ، «اندوزه» نامند.برای نمونه درچهارکاربنيادی پيشين شماره های 400 ، 60،800و63رااندوزه ی آنهامی نامند. همچنين :

- اندوزه ی زنش 9در8می شود72.

- اندوزه ی 70بخش بر10می شود7.

- اندوزه ی رمن ستون نخست پچازبالا(ازسوی چپ) برابر55 می شود.

- برخه

2

3

دربرخه ی بالاکه دوسوم خوانده می شود،2رابرخه شمار و3 را برخه نام می گويند.

اگربرخه شماربابرخه نام برابرباشد،اندازه ی برخه برابريک است. هرگاه برخه شماربزرگتر از برخه نام باشد،اندازه ی برخه بيشتراز يک است.اگربرخه شمارکوچکترازبرخه نام باشد،اندازه ی برخه کمتر ازيک است.

- دهدهی

اگردربرخه ای برخه نام 10ياتوانی از10باشد ، می توان آنرابه گونه ی دهدهی نوشت مانندبرخه های زير:

4        5         7              35               

10   100       1000      10000       

که به گونه های دهدهی زيرنوشته می شوند:

4/0   05/     007/   و 0035/0

دربرخی ازبرخه های ديگرهم می توان بازنش برخه شماروبرخه نام دريک شماره ويابخش آنها بريک شماره به برخه ای رسيدکه برخه نام آن توانی ازده باشد وآنگاه آن رابه گونه ی دهدهی نوشت.دراينگونه ازبرخه هاازبخش برخه شماربربرخه نام هم شمار دهدهی بدست می آيد.

 

 

- هارِفت

هارِفت شمار«ب»به شمار«ج»برابرشمار «ب» بخش بر «ج»است.برای نمونه هارفت 10به 5برابر 2است.هارفت 2به 4 که به گونه ی برخه ای بابرخه شمار 2و برخه نام 4 نيز نوشته   می شود،برابرنيم است.                     

                                                                   

- شماره های گنگ وگويا

هرشماره ای راکه بتوان بگونه ی برخه ای نوشت، گويا نام دارد.

شماره اي راگنگ گويندکه نتوان آنرابگونه ی برخه ای نوشت.

- شماره های نخست

شماره ای راشماره ی نخست گويندکه جزبرخودش ويک بر شماره ی ديگری بخشپذيرنباشد.

 

- برزش

برزش1- اگر4رااز10کم کنيم،اندوزه چندمی شود؟

برزش2- اندوزه ی 20بخش بر5چنداست؟

برزش3- کوچکترين زنشمان هنباز4و10چنداست؟

برزش4- رمن شماره های 3و5و7چندمی شود؟

پرسمان :

اگربهروز2500تومان وهوشنگ12500تومان داشته باشد،هارفت پول بهروزبه هوشنگ چنداست؟

 

 

- آرش واژه ها

 

پرسمان : مسأله

هارفت : نسبت

 اندوزه : حاصل

 بخش : تقسيم

برخه : کسر

برخه شمار : صورت کسر

برخه نام : مخرج کسر

برزش : تمرين

برزيدن : ورزيدن،تمرين کردن

 بس شماری : ضرب

 بس شماری : ضرب

بسامان : به ترتيب

بهر : خارج قسمت

 پچاز : جدول

 پچازِزَد : جدول ضرب

پرسمان : مسأله// سؤال

 پيکر: رقم

تک : فرد

جفت : زوج

دانشِ هَمار : دانش حساب

 دهدهی : اعشاری

 رَمَن : جمع

زنش : ضرب

شماره ی گنگ : عدداصم

شماره ی نخست : عدداول

شناسه : تعريف

کاهش : تفريق

 گزاره : توضيح- شرح

گشايش : حل

گشايش پرسمان : حل مسأله

 هَمار : حساب